استفاده متعادل از فناوری، آموزش سواد دیجیتال و تقویت ارتباطات خانوادگی، سه رکن اصلی پیشگیری از آسیب‌های روانی ناشی از فضای مجازی در کودکان و نوجوانان است.

به گزارش روابط عمومی بیمارستان بوستان، نازنین محمدی، کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی این مرکز، با اشاره به گسترش فناوری‌های نوین و نقش پررنگ آن در زندگی کودکان و نوجوانان، گفت: فناوری فرصت‌های ارزشمندی در حوزه آموزش، یادگیری مهارت‌ها و برقراری ارتباط فراهم کرده است، اما استفاده افراطی و بدون مدیریت از آن می‌تواند سلامت روان این گروه سنی را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با بیان اینکه مسئله اصلی، خود فناوری نیست بلکه نحوه استفاده از آن است، افزود: مطالعات نشان می‌دهد استفاده بی‌رویه از تلفن همراه، بازی‌های رایانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی می‌تواند با پیامدهایی مانند کاهش تمرکز، اختلال خواب، وابستگی رفتاری، کاهش تعاملات حضوری، قرار گرفتن در معرض آزارهای اینترنتی و افزایش مقایسه اجتماعی همراه باشد.

این روان‌شناس بالینی، نقش والدین را در مدیریت صحیح استفاده فرزندان از فناوری بسیار مهم دانست و اظهار کرد: حذف فناوری از زندگی کودکان و نوجوانان نه امکان‌پذیر است و نه راهکار مناسبی محسوب می‌شود؛ بلکه خانواده‌ها باید با آموزش سواد دیجیتال و تعیین چارچوب‌های مشخص، زمینه استفاده سالم و مسئولانه از این ابزارها را فراهم کنند.

محمدی ادامه داد: تعیین زمان‌های مشخص برای استفاده از تلفن همراه، پرهیز از استفاده از وسایل دیجیتال هنگام صرف غذا، دورهمی‌های خانوادگی و پیش از خواب، در کنار ایجاد فرصت برای فعالیت بدنی، مطالعه، بازی و تعاملات اجتماعی حضوری، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ سلامت روان فرزندان داشته باشد.

وی با تأکید بر اینکه والدین نخستین الگوی رفتاری فرزندان هستند، گفت: کودکان بیش از آنکه به توصیه‌ها توجه کنند، رفتار والدین را تقلید می‌کنند؛ بنابراین استفاده متعادل و آگاهانه والدین از فناوری، یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در مدیریت مصرف رسانه‌های دیجیتال است.

روان‌شناسی بالینی بیمارستان بوستان، درباره نشانه‌های هشداردهنده تأثیر منفی فضای مجازی بر سلامت روان کودکان و نوجوانان اظهار کرد: تحریک‌پذیری هنگام قطع اینترنت، افت تحصیلی، کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره، کناره‌گیری از خانواده و دوستان، اختلال خواب، اضطراب، غمگینی، کاهش تمرکز و پنهان‌کاری درباره فعالیت‌های آنلاین، از جمله علائمی است که در صورت تداوم، نیازمند توجه و بررسی تخصصی است.

وی با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری اضطراب، افسردگی و کاهش عزت‌نفس در برخی نوجوانان افزود: مقایسه مداوم زندگی واقعی با تصاویر گزینش‌شده و ایده‌آل‌شده دیگران و وابسته شدن احساس ارزشمندی به تعداد لایک‌ها و بازخوردهای دریافتی، می‌تواند زمینه بروز احساس ناکافی بودن و کاهش اعتمادبه‌نفس را فراهم کند؛ البته شدت این تأثیر در افراد مختلف، با توجه به ویژگی‌های فردی، حمایت خانواده و شیوه استفاده از شبکه‌های اجتماعی متفاوت است.

محمدی بهترین شیوه مدیریت استفاده فرزندان از فضای مجازی را تلفیقی از قانون‌گذاری و گفت‌وگوی مؤثر دانست و گفت: کودکان و نوجوانان به چارچوب نیاز دارند، اما این قوانین زمانی اثربخش خواهد بود که با احترام، گفت‌وگو و مشارکت خود فرزند در تدوین آن همراه باشد؛ چرا که این شیوه، احساس مسئولیت و پایبندی بیشتری ایجاد می‌کند.

وی خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و ارتباط صمیمانه خانوادگی را از مهم‌ترین عوامل محافظت‌کننده سلامت روان برشمرد و افزود: در بسیاری از موارد، آسیب اصلی ناشی از فضای مجازی نیست، بلکه جایگزین شدن آن با خواب مناسب، تحرک بدنی و ارتباطات خانوادگی است. هرچه این مؤلفه‌ها در زندگی کودکان و نوجوانان تقویت شود، احتمال بروز آسیب‌های روان‌شناختی نیز کاهش خواهد یافت.

این روان‌شناس بالینی همچنین توصیه کرد: در صورتی که والدین با وجود گفت‌وگو و تعیین قوانین، نتوانند استفاده فرزند از فضای مجازی را مدیریت کنند یا علائمی مانند اضطراب، افسردگی، انزوای اجتماعی، افت تحصیلی، اختلال خواب، پرخاشگری و تغییرات محسوس خلقی بیش از چند هفته ادامه داشته باشد، لازم است از روان‌شناس کمک بگیرند. همچنین در صورت مشاهده افکار آسیب به خود، افکار خودکشی یا نشانه‌های افسردگی شدید، مراجعه به روان‌پزشک و مراکز تخصصی نباید به تأخیر بیفتد.

محمدی در پایان با تأکید بر اهمیت مداخله زودهنگام در پیشگیری از مشکلات روان‌شناختی گفت: فناوری بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی امروز است و با ارتقای سواد دیجیتال، استفاده متعادل از فضای مجازی و تقویت نقش خانواده، می‌توان ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های ارزشمند فناوری، از بسیاری از آسیب‌های روانی و اجتماعی در کودکان و نوجوانان پیشگیری کرد.

پایان خبر